VARYETE ve TÜR ALTI KATEGORİLER

Ana Sayfa Forums Doğal Hayat SİSTEMATİK ve TAKSONOMİ Notları VARYETE ve TÜR ALTI KATEGORİLER

Bu başlık 0 cevap ve 1 kişi içeriyor. Ahmet Karataş avatarı Ahmet Karataş tarafından güncellendi. Güncellenme zamanı: 4 hafta önce.

1 giriş izleniyor. (Toplam: 1)
  • Yazar
    Gönderiler
  • #251278
    Ahmet Karataş avatarı
    Ahmet Karataş
    Yönetici

    Bu yazımda, tür altı kategoriler hakkında kısa bilgi vereceğim.

    Modern Sistematik ve Taksonomi’nin babası kabul edilen Carl Linnaeus (1707–1778), kendi zamanında, yani bundan 250 yıl kadar önce sadece 5000+ (küsür) tür (bitki + hayvan + bazı mineraller) tanımlamış ve dünyada bilinenler bu kadar olunca; sadece 5 taksonomik kategori kullanmıştır.

    Bunlar (büyükten küçüğe): SINIF (Classis), TAKIM (Ordo), CİNS (Genus), TÜR (Species) ve Varyete (VARIETAS).

    Linne’nin varyete dışındaki diğer kategorileri hala ve aynen kullanılmaktadır. Varyete ise (kısaca var.) botanikte hala kullanılmaktadır. Bu türün ve alttürün (subspecies) altında, form kategorisinin üzerinde bir konumdadır. Botanik Adlandırma Komisyonu ayrı ve Bakteri ve Zooloji komisyonlarında bağımsız hareket eder. Her üçünün kararları, kendi alanına göre biz sistematikçeleri bağlar (örneğin ben, sadece Zooloji Adlandırma Komisyonu (kısa adıyla ICZN) Kararları’na uymak zorundayım. Bakteri Nomenklatürü, varyete’ye izin vermez. Ancak 1992′den önce verilen varyete halindeki taksonları alttür (subspecies) olarak alır.

    Zoolojide ise 1961′den sonra türün altındaki tek katergori alttür (subspecies; kısa adıyla ssp.)’dür. Prozoonlar gibi bazı gruplarda kullanılan form, morf gibi eskide kalan kategoriler, gayri resmi olarak kullanılır. ICZN kararları buna müsaade etmez. 1960 öncesinde (Linne’den beri kullanılan varyetelere gelince);

    1. ya tür düzeyinde farklı bulunmuş ve tür halini almış (örnek: bildiğimiz su kurbağası (Rana ridibunda). Orta Avrupa’da ilk tanımlandığında Rana esculenta var. ridibunda adıyla tanımlanmış. Sonra bakmışlar bunlar birbiriyle üremiyor ve ikisi ayrı tür sayılmış. Bugün ise Pelophylax ridibundus adıyla tür olduğu gibi, içinden bir kaç tane daha gizli (kriptik) veya ikiz (sibling) tür diyebileceğimiz türe ayrılmış durumda.
    2. ya alttür düzeyinde farklı bulunmuş ve alttüre dönüşmüş
    3. ya da bireysel varyasyon olarak görülüp, o varyete adı tamamen ortadan kaldırılmıştır.
    • Öldüğü yıllarda Fransız sistematikçiler AİLE (Familya) ilave etmişler. Şöyle düşünün komşu köydensiniz, sizi tanımak isteyen kişi, köyünüzü, sülale adınızı ve baba adınızı sorsa sizi tanır. Ancak İstanbul gibi bir dev şehirdeyseniz, sorular artacak; il, ilçe, mahalle, cadde, sokak vs. ile çok sayıda olacaktır. Bugün gelinen noktada geçerli canlı türü sayısı 2.000.000′a yakındır. Bunu yönetmek Linné’nin 5000+ türünden çok daha fazladır. Benzetirsek köyü bir muhtarla yönetirsiniz (5000 nüfuslu sayalım) veya bir küçük ilçe yapıp, bir kaymakam ve birkaç muhtarla. Ancak nüfus (2 milyon tür dersek) Antalya kadar olunca, önce büyükşehir,  sonra merkez ilçeyi bile yeni ilçelere; diğer ilçelere, köylere, mahallelere vs böler; başına vali, büyükşehir bel. baş., ilçe belediye başkanı, kaymakamlar, muhtarlar vs çok sayıda yönetici getirirsiniz. İşte bu şekilde artan tür sayısı ile günümüzdeki sistematikte başka kategoriler kullanılmaktadır. Bu ana kategoriler
    • Regio (ingilizcede Domain)
    • ALEM (=KRALLIK) = Regnum
    • ŞUBE = Phylum (Filum)
    • SINIF = Classis
    • TAKIM = Ordo
    • AİLE  = Familia
    • CİNS = Genus        (bu soyadımız gibidir)
    • TÜR = Species       (bu da önadımız gibidir)

    Linne, İsveçli olduğu için İskandinavya dilleri, genel olarak Slav dillerinde önce soyad söylenmesinden; önce cins, sonra tür adını yazmıştır. Örnek Karataş ahmet (ikinci kelime  özel ad bile olsa mutlaka küçük harfle başlar) gibi yazılır. ICZN kuralları cins, tür ve alttür adının  italik yazılmasını, daktilo, el yazısı gibi durumlarda altının çizilmesini söyler. Cins’in üzerindeki kategorilerde ise italik kullanılmaz.

    Botanikte ŞUBE yerine DİVİZYO (Divisio) kullanılır. Diğerleri aynen geçerlidir.

    Son olarak; yukarıdaki ana kategorilere, kalabalık olan gruplarda ÜST (Super-) ve ALT (Sub-) ekiyle ara kategoriler eklenir. Örnek ALTTAKIM (Subordo), ÜSTAİLE (Superfamilia) gibi. Hangisi büyük derseniz; süper- olan en büyük, yalın (eksiz) hali, en küçük de sub- ile başlayandır.

    … Superordo, Ordo, Subordo, Superfamilya, Familya, Subfamilya ….  gibi sırayla gider.

    Botanikte aile (familya) eki -CEAE iken, zoolojide -IDAE’dir. Botanikta bu (-idae) subclassi için kullanılırken; bu iş için zoolojide -INAE eki kullanılır. Zoolojide bir de tribus (=oymak) için mecburi ek (-INI) kullanılırken, diğer kategorilerde zorunlu ek yoktur. Botanik daha farklı kuralları olduğundan sınıf için -OPSIDA (örnek: LILIOPSIDA), takım için -ALES (örnek: FABALES) gibi ekler de devreye girer.

1 giriş izleniyor. (Toplam: 1)

Bu başlığa cevap vermek için giriş yapmalısın.